Motto tygodnia:

Na żadnym zegarze nie znajdziesz wskazówek do życia.

Zarejestruj się! | Zaloguj

Mobbing - terror psychiczny w miejscu pracy

Dodany: 0000-00-00 00:00:00 przez

---

Opracowała: Paulina Paryska

 

Jedną z form przemocy stosowanej wobec drugiego człowieka jest przemoc psychiczna w miejscu pracy. Zjawisko to, zwane mobbingiem, przez kodeks pracy definiowane jest następująco:

 

„działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników” (art. 94 & 2 kp).

[REKLAMA]

Określenia tego, w znaczeniu przemocy psychicznej stosowanej przez jedną lub kilka osób przeciwko jednej osobie, użył po raz pierwszy szwedzki profesor Heinz Leymann. „Mob” z angielskiego tłumaczenia oznacza: motłoch, napadać na kogoś, nachodzić, nagabywać, atakować. Ofiarą takiego nagabywania może stać się każda osoba, której przyjdzie pracować w instytucji o złej organizacji pracy, w której relacje budowane będą w oparciu o strach i niesprawiedliwe postępowanie.

 

PRZEBIEG MOBBINGU

 

Mobbing jest procesem stopniowego degradowania pracownika przez pracodawcę, przybierającym w miarę upływu czasu poważniejszą i coraz bardziej niebezpieczną formę. Wyróżnia się kilka etapów tego procesu. Początkowo pojawiają się negatywne sygnały ze strony otoczenia w postaci rozprzestrzeniania plotek i pomijania pracownika w codziennym życiu instytucji. W następnej kolejności pracownik zaczyna być obwiniany o sprawy, za które nie powinien ponosić odpowiedzialności. Bywa również pomijany w realizacji systemów motywacyjnych. Naznaczony zostaje także niesłusznym i obraźliwym mianem, np. kłamcy, plotkarza czy nadwrażliwca. Oddziaływania te stają się bezpośrednią przyczyną licznych dolegliwości psychosomatycznych. Na skutek doświadczania chronicznego stresu, spada odporność organizmu pracownika. Ostatecznie traci on zupełnie motywację do pracy, stając na granicy załamania nerwowego, któremu towarzyszą myśli samobójcze. Omówiony proces przebiega zazwyczaj według schematu:

 

I. KONFLIKT W PRACY

BANALNY POCZĄTEK: PLOTKA, NIEDOMÓWIENIE, SPÓR O DROBIAZG, ZWRÓCENIE UWAGI W NIEGRZECZNY SPOSÓB, NIE INFORMOWANIE O SPRAWACH FIRMY, LEKCEWAŻENIE, WYKRZYKIWANIE, POGRÓŻKI, OŚMIESZANIE, PODWAŻANIE KWALIFIKACJI, NIEUMIEJĘTNOŚĆ LUB NIECHĘĆ ROZWIĄZANIA KONFLIKTU.

 

II. MOBBING

MOŻLIWE RELACJE: PRACODAWACA – PRACOWNIK, WSPÓŁPRACOWNIK – WSPÓŁPRACOWNIK, PRACOWNIK – PRACODAWCA.

 

III. PRZECIWDZIAŁANIA ADMINISTRACYJNO – PERSONALNE NEGATYWNE DLA OSOBY PRZEŚLADOWANEJ

 

IV. IZOLACJA, WYKLUCZENIE OFIARY ZE ŚRODOWISKA PRACY

 

V. KOSZTA ZDROWOTNE, MORALNE, SPOŁECZNE, EKONOMICZNE PONOSZONE PRZEZ OFIARĘ MOBBINGU I INSTYTUCJĘ, W KTÓREJ MA MIEJSCE MOBBING ORAZ PRZEZ SPOŁECZĘŃSTWO

 

Praktykowanie mobbingu zdarza się zdecydowanie częściej w instytucjach państwowych, w których zwolnienie pracownika musi być poparte mocnymi argumentami. Pracodawca – mobber próbuje doprowadzić do tego, by niechciany pracownik sam się zwolnił. W tym celu stara się zepsuć mu reputację, utrudnia mu rozwój zawodowy i doprowadza do wykluczenia z zespołu współpracowników. Z uwagi na fakt, iż pracodawcy wtórują zazwyczaj pozostali pracownicy, najczęściej osoba nękana pozostawiana jest sama sobie i nie ma możliwości obrony. I tak, niejednokrotnie, jedyną możliwą drogą ratunku pozostaje zmiana pracy.

 

ODDZIAŁYWANIA MOBBINGOWE

 

Do typowych taktyk mobbingowych zalicza się upokarzanie, zastraszanie, pomniejszanie kompetencji. Heinz Leymann wyróżnił pięć grup zachowań mobbingowych, tj:

î Oddziaływania utrudniające możliwości komunikowania się.

î Oddziaływania pogarszające stosunki społeczne.

î Działania ukierunkowane na zaburzenie społecznego odbioru osoby.

î Działania wpływające na jakość sytuacji życiowej i zawodowej.

î Działania szkodzące zdrowiu ofiary.

Mowa jest tutaj głównie o terrorze psychicznym. Takiemu jednak towarzyszą niejednokrotnie przejawy przemocy fizycznej, w postaci: braku współpracy przy wykonywaniu czynności wymagających dużej siły fizycznej; obciążania pracownika ponadwymiarową ilością godzin pracy poprzez zlecanie dodatkowych zadań, ignorowanych przez pozostałych pracowników; utrudniania wykonywania zadań, poprzez chowanie niezbędnych przyrządów lub ich blokowanie; obciążania pracą, zabronioną przez lekarza prowadzącego opiekę profilaktyczną nad pracownikiem; przyzwalania na niepożądane zachowania pozostałym pracownikom, przy egzekwowaniu takich zachowań u osoby mobbingowanej; odmawiania przyjmowania zwolnień lekarskich przez pracodawcę i lekceważenia wypadków przy pracy; niedopuszczania do dni wolnych od pracy.

Warto w tym miejscu wspomnieć o tym, że należy z ostrożnością i dokładnością podchodzić do stanowienia o tym, czy jakaś relacja jest nacechowana oddziaływaniami mobbingowymi, czy też nie. Poniższa tabelka będzie pomocna dla wstępnej charakterystyki niepokojących zachowań, obserwowanych w miejscu pracy.

 

 

NIE JEST MOBBINGIEM	JEST MOBBINGIEM
Gdy kierownik wyrazi pracownikowi, że jest niezadowolony z jego pracy i uzasadni dlaczego	Gdy kierownik ustawicznie krytykuje pracownika - chociaż nie pracuje on gorzej od innych osób
Gdy od czasu do czasu pracownikowi jest zlecana praca w godzinach nadliczbowych	Gdy pracownik ma tyle zadań, że codziennie musi pracować po godzinach – lecz boi się zaprotestować
Gdy z charakteru zadań pracownika wynika, że musi je wykonywać samodzielnie	Gdy celowo zostaje przydzielony zostanie do pracownikowi samodzielny pokój, a inne osoby otrzymają zakaz kontaktu z nim
Gdy kierownik żartuje z pracownikiem	Gdy kierownik wyśmiewa pracownika
Gdy pracownik jest informowany, że nie otrzyma premii, jeżeli nie wykona powierzonych zadań	Gdy pracownik jest szantażowany, że nie otrzyma premii, jeżeli zwróci się ze skargą do prezesa
Gdy kierownik wyjaśni pracownikowi, że nie może z nim w danej chwili porozmawiać, ale wskaże mu inny termin	Gdy kierownik nie reaguje na wielokrotne prośby pracownika o rozmowę
Gdy kierownik w złości niegrzecznie odezwie się do pracownika	Gdy kierownik systematycznie ubliża pracownikowi
Gdy pomiędzy pracownikami dojdzie do konfliktu	Gdy kilku pracowników wielokrotnie grozi przemocą fizyczną innemu pracownikowi
Gdy pracownicy od czasu do czasu plotkują o innych osobach	Gdy jeden lub kilku pracowników systematycznie rozpowiada krzywdzące pomówienia na temat innego pracownika

 

Opracowanie: Barbara Grabowska, założycielka Stowarzyszenia Antymobbingowego w Gdańsku, autorka wielu publikacji i szkoleń

 

 

KONSEKWENCJE MOBBINGU

 

Problem mobbingu, nazbyt często lekceważony i bagatelizowany, jest przyczyną co 10 samobójstwa na świecie. Badania pokazują, że pracownik prześladowany w miejscu pracy dłużej niż pół roku, jest poważnie narażony na nieodwracalne problemy zdrowotne. Na świecie zdarzają się przypadki, w których, mocą decyzji sądu, pracownik otrzymuje rentę zdrowotną, gdyż nie jest już w stanie podjąć się jakiejkolwiek pracy.

To długotrwałe (co najmniej kilkumiesięczne) nękanie pracownika w miejscu pracy pociąga za sobą poważne skutki psychiczne, społeczne i ekonomiczne – zarówno dla niego samego, jak i dla społeczeństwa, w którym żyje. Tylko pozornie bowiem mobbing to problem jedynie prześladowanego pracownika - jest to również problem instytucji, w której on pracuje, narażającej się tym faktem na poważne straty własne, a także jest to problem całego społeczeństwa, zmuszonego do ponoszenia niepotrzebnych kosztów społecznych i finansowych.

Jednostka mobbingowana, oprócz doświadczanego chronicznego stresu, prowadzącego do różnych wypadków i chorób, traci poczucie identyfikacji z pracą oraz poczucie przynależności do grupy, od której jest zmuszona izolować się. Urazom psychicznym towarzyszą także straty pieniężne, związane z koniecznością ponoszenia przez tą jednostkę kosztów wypadków, leczenia szpitalnego, porad prawnych czy niezbędnej terapii. Negatywny wpływ mobbingu odczuwa również rodzina takiego pracownika, której sytuacja materialna zdecydowanie się pogarsza. Częstymi stają się rozwody, potęgujące negatywne konsekwencje.

Do strat ponoszonych przez instytucję/firmę, należy zaliczyć te związane z: odszkodowaniami czy kosztami rozpraw sądowych; długimi zwolnieniami lekarskimi pracowników oraz większa liczbą wypadków i chorób zawodowych; zwiększoną rotacją pracowników, a tym samym koniecznością częstszych szkoleń osób nowo przyjmowanych; wreszcie obniżeniem jakości i efektywności pracy, co implikuje zahamowaniem rozwoju instytucji i pogorszeniem jej reputacji.

Społeczeństwo z kolei narażone zostaje na wzrost świadczeń zdrowotnych i ubezpieczeń społecznych, utratę podatków spowodowaną bezrobociem lub przerostem zatrudnienia, zwiększonym zapotrzebowaniem na programy prozdrowotne czy wreszcie wzrostem agresji w stosunkach międzyludzkich i niezadowolenia członków tegoż społeczeństwa.

 

ZWALCZANIE MOBBINGU

 

W pierwszej kolejności warto wspomnieć o działalności profilaktycznej, w myśl zasady: lepiej zapobiegać, aniżeli leczyć. Warto obserwować relacje, jakie zachodzą zarówno między poszczególnymi pracownikami danej instytucji/ firmy, jaki i między pracownikami a ich przełożonymi. Nie można bagatelizować sygnałów wołania o pomoc czy długotrwałych konfliktów. Warto dbać o przyjazną atmosferę w pracy, jak i o rozwijanie właściwej komunikacji międzypersonalnej. Pomocne będą wszelkie szkolenia o takiej tematyce, skierowane zarówno do przełożonych, jak i do podporządkowanych im pracownikom. Za tematykę szkoleń warto wybrać również edukację w zakresie szkód, jakie niesie ze sobą tolerowanie mobbingu, celem zwiększania świadomości co do powagi zagrożenia. W niektórych sytuacjach, korzystnym jest przeniesienie prześladowanego pracownika na inne, równoległe stanowisko, by zapobiec dalszemu rozwijaniu się niepożądanych zachowań.

W sytuacji doświadczanego już mobbingu, osoba mobbingowana ma prawo dochodzić przed sądem dwojakiego rodzaju praw, tj. w przypadku gdy mobbing przyczynił się u niej do rozstroju zdrowia - zadośćuczynienia finansowego oraz gdy skutkiem mobbingu jest rozwiązanie przez pracownika umowy o pracę - odszkodowania w wysokości równej przynajmniej minimalnemu wynagrodzeniu. Kwestią doświadczanego mobbingu można zgłosić również do organów kontrolnych, tj. Państwowej Inspekcji Pracy, które powinny przeprowadzić kontrolę w tej sprawie, wystąpić o zaniechanie dotychczasowych praktyk mobbingowych i wytoczyć powództwo na rzecz pokrzywdzonego.

 

Zainteresowanych tematyką mobbingu odsyłam na strony:

www.mobbing.gd.pl

www.mobbing.most.org.pl

www.antymobbing.republika.pl

www.antymobbing.ngo.org.pl/index.php

 

Źródło: Materiał edukacyjny „Prawo przeciwko mobbingowi i dyskryminacji” organizowane przez Stowarzyszenie Antymobbingowe im. Barbary Grabowskiej – Gdańsk, 2008 r.