Motto tygodnia:

"Z miłością jest jak z masłem, od czasu do czasu trochę chłodu utrzymuje ją w świeżości"

Zarejestruj się! | Zaloguj

Schizofrenia

Dodany: 2009-09-20 12:44:44 przez

---

Emilia Mik

1. Czym jest schizofrenia?

Schizofrenia, będąca tzw. zaburzeniem psychotycznym, charakteryzuje się szerokim spectrum objawów. Jest ona chorobą o podłożu genetycznym, spowodowanym najprawdopodobniej zachwianiem równowagi substancji chemicznych w mózgu, odpowiedzialnych za myślenie i reakcje emocjonalne.

 

[REKLAMA]

 

Schizofrenia jest więc chorobą charakteryzującą się obecnością zespołu objawów, występujących w różnym natężeniu i konfiguracjach (poszczególnych objawów), w zależności od jej rodzaju. Mówimy generalnie o objawach wytwórczych (czyli pozytywnych, takich jak omamy czy urojenia) oraz ubytkowych (negatywnych takich jak zaburzenia myślenia, apatia czy społeczne wycofanie). W chorobie tej obserwujemy często zaburzenie funkcji poznawczych (np myślenie staje się nadmiernie konkretne, zaburzone zostaje prawidłowe przetwarzanie informacji, mogą pojawić się problemy z uwagą, koncentracją). Objawy schizofrenii stanowią zatem podłoże problemów w takich obszarach jak myślenie, afekt (uczucia, emocje), zachowanie, funkcjonowanie społeczne i zawodowe. W zależności od typu schizofrenii, obserwujemy więc zróżnicowany obraz kliniczny jak również odmienną odpowiedź na leczenie i rokowanie.

2. Co może być przyczyną schizofrenii?

W kontekście dużej różnorodności, zarówno objawów jak i przebiegu schizofrenii, zakłada się, że zaburzenie to spowodowane jest wieloma czynnikami etiologicznymi.

I tak, ogromna ilość badań poświęcona jest czynnikom genetycznych odpowiedzialnym za pojawienie się schizofrenii. Na podłożu tych założeń powstały m. in. teorie mówiące o zachwianym poziomie neurotransmiterów w mózgu, takich jak dopamina, serotonina czy noradrenalina. W kontekście genetycznego podłoża mówimy równie często o teorii poligenetycznej (wyjaśnia ona w pewnym stopniu zagadnienie przekazywania choroby przez rodziców czy spadku prawdopodobieństwa zachorowania na schizofrenię wraz ze spadkiem pokrewieństwa do osoby chorującej).

Istnieje szereg innych badań koncentrujących się wokół problemu biologicznych podstaw schizofrenii, doszukujących się przyczyn choroby w nieprawidłowym funkcjonowaniu neuronów w okresie dojrzewania ( na tym polu powstały teorie neurorozwojowe i neurodegeneracyjne schizofrenii).

Znaczną grupę tworzą również czynniki psychospołeczne i środowiskowe. W etiologii schizofrenii rolę odgrywać mają zatem czynniki rodzinne, m. in. wysoki poziom ujawnianych emocji przez członków rodzin osób chorych na schizofrenię (mówimy tu np u nadmiernej opiekuńczości i natarczywym zachowaniu członków rodziny wobec chorego).

W psychiatrii często wskazuje się na rolę zakażenia wirusem w etiologii schizofrenii. Mówimy tu o tzw teorii infekcyjnej, która podkreśla obecność przeciwciał dla różnych wirusów w surowicy i płynie mózgowo-rdzeniowym u pewnej części chorych na schizofrenię. Dodatkowo teorię tę wspierają dane odnoszące się do sezonowości urodzeń czy różnorodnych powikłań okołoporodowych u chorych.

3. Kto choruje i jaka jest częstotliwość występowania schizofrenii?

Schizofrenia nieznacznie częściej dotyka mężczyzn niż kobiety, choć wyniki badań przysparzają trudności, ze względu na różnice wieku w którym rozwija się choroba u obu płci. Mężczyźni zachorowują pomiędzy 18 a 25 rokiem życia , kobiety natomiast między 25 a 35 rokiem życia. Większy odsetek chorych występuje w aglomeracjach miejskich niż wiejskich, ponadto zwraca się uwagę na to, iż głębokość upośledzenia funkcjonowania chorych jest większa na terenach uprzemysłowionych. Szereg badań wskazuje również na większą zachorowalność na schizofrenię wśród imigrantów (szczególnie dotyczy to ludności karaibskiej zamieszkującej Wielką Brytanię), osób urodzonych zimą i wczesną wiosną oraz u osób o niższym statusie społeczno - ekonomicznym (zachorowalność we wszystkich warstwach społecznych jest jednakowa, wśród osób jednak urodzonych w wyższych warstwach społeczno – ekonomicznych, dochodzi do obniżenia statusu społecznego w wyniku upośledzenia funkcjonowania społecznego i zawodowego).

Większość danych wskazuje na to, że ryzyko wystąpienia schizofrenii w populacji ogólnej wynosi 1-1,5% ( w samych Stanach Zjednoczonych choruje na tę chorobę około 2 mln osób).

4. Jakie są pierwsze symptomy choroby?

Schizofrenia może rozpoczynać się w dwojaki sposób. Pierwszy, to gdy choroba niejako „wybucha”, kolejne symptomy pojawiają się nagle, w przeciągu kilku miesięcy, przebieg jest gwałtowny i najczęściej kończy się szybką interwencją i hospitalizacją. Schizofrenia może również rozwijać się latami, mówimy wówczas o „podstępnym” początku choroby, gdyż symptomy narastają przez długi okres czasu i ciężko jest ustalić moment kiedy właściwie pacjent zaczął przejawiać konkretne trudności funkcjonowania. Takie wieloletnie narastanie objawów choroby, w opinii specjalistów, stanowi o gorszym rokowaniu w przebiegu późniejszego leczenia.

Najczęstszymi objawami jakie uzyskujemy w wywiadzie od pacjenta lub rodziny, a będącymi objawami zwiastunowymi schizofrenii, są problemy w obszarze funkcjonowania społecznego. Osoby takie więc wycofują się niejako z relacji z innymi ludźmi, sprawiają wrażenie wyalienowanych, samotników, zaniedbują zobowiązania wobec rodziny, znajomych, jak również nie wywiązują się z zobowiązań zawodowych. W kontekście tego co przeżywa pacjent osobiście w momencie gdy schizofrenia rozwija się w pełnoobjawowe zaburzenie, najczęstsze problemy dotyczą odbioru zmysłowego świata, takie jak zaburzenia widzenia (np kolory wydają się jaśniejsze, kształty mogą być zmienione), zaburzenia słuchowe( często nadwrażliwość na bodźce słuchowe), problemy z koncentracją ( może dojść do sytuacji, w której chory nie jest w stanie przeczytać linijki tekstu, pomimo braku zaburzeń związanych z narządem wzroku).

Zdarza się często, że rodzina zaniepokojona zmianami jakie pojawiają się w zachowaniu chorego, zgłasza się z tym problemem do lekarza pierwszego kontaktu, który „drobne dziwactwa” pacjenta nie traktuje jak objaw choroby. Wynika to również często z tego, że w trakcie wywiadu rodziny same stwierdzają, iż pacjent właściwie od zawsze zachowywał się trochę odmiennie od otoczenia, co zostało poczytane jako pewien obraz osobowości chorego. Pytanie więc, czy schizofrenia może objawiać się już w okresie dzieciństwa. Jak się okazuje, wielu chorych już od najmłodszych lat wykazywało problemy z prawidłowym funkcjonowaniem społecznym. Osoby te charakteryzowały się nieśmiałością, lękliwością w nawiązywaniu kontaktów z ludźmi, również rówieśnikami, dobrowolną samotnością, alienowaniem się od otoczenia. Istotne jest jednak to, iż obserwuje się, że w okresie poprzedzającym wybuch schizofrenii, zachowania te ulegają znacznemu nasileniu, a podparte są dodatkowo takimi objawami jak urojenia czy omamy, które wzmacniają i podtrzymują nieprawidłowe funkcjonowanie( częstym przykładem jest zaniedbywanie higieny osobistej i odmowa przyjmowania pokarmów w obawie przez ich zatruciem przez osoby z rodziny).

Ważnym podkreślenia jest jednak fakt, że wycofanie się dziecka z kontaktów z rówieśnikami i pewne „dziwactwa” często spotykane u dzieci, w większości przypadków, nie zwiastują wybuchu psychozy w przyszłości.

5. Przebieg choroby

Schizofrenia przebiega rzutami czy też epizodami. W okresie zaostrzenia więc, dochodzi do narastania objawów, które w remisji przejawiają się niewielkim lub średnim nasileniem, dodatkowo jednak mogą pojawić się objawy, których brak w remisji. W zależności od nasilenia objawów w zaostrzeniu, rozważa się możliwość hospitalizacji. W większości przypadków jednak, ograniczamy się do leczenia ambulatoryjnego chorych, kontrolując jednak czy chory przyjmuje leki, czy nie stanowi zagrożenia dla siebie lub innych.

Schizofrenia przejawia się różnie i często właściwie mówi się o tym, że u każdego pacjenta obraz tej choroby jest trochę inny. Jest to być może przesadzone stwierdzenie, gdyż występuje charakterystyczny zespół objawów, wspólny większości przypadków. Zakłada się jednak występowanie trzech modeli w jakich może przejawiać się schizofrenia.

I tak około jedna trzecia pacjentów przechodzi kilka epizodów schizofrenii, które jednak dość szybko i skutecznie poddają się działaniu leków. U tych pacjentów funkcjonowanie w remisji jest całkiem zadowalające, przypomina znacznie funkcjonowanie przedchorobowe, a obraz choroby charakteryzuje się łagodnym nasileniem objawów. Ograniczamy się wówczas do leczenia ambulatoryjnego, które w tych przypadkach dają zazwyczaj dobre skutki, umożliwiają prawidłowe funkcjonowanie w społeczeństwie, a przestrzeganie zasad leczenia może często skutecznie minimalizować przebieg kolejnych epizodów choroby.

Druga grupa pacjentów( również około 1/3), przechodzi w życiu większą liczbę epizodów psychozy. Przebieg tych zaostrzeń ma charakter cięższy, często wiąże się z hospitalizacją. Schizofrenia tych pacjentów może charakteryzować się większą liczbą objawów i zwiększonym ich nasileniem, nie upośledza jednak całkowicie funkcjonowania w remisji. Pacjenci ci po wyjściu z psychozy wracają często do funkcjonowania sprzed choroby, choć pewna część objawów może się utrzymywać u nich w pewnym nasileniu pomimo długotrwałego brania leków.

Ostatnia grupa pacjentów to ci chorzy, u których schizofrenia przebiega najbardziej gwałtownie, epizody psychotyczne są częste, a objawy trudne do zminimalizowania. Chorzy ci poddają się hospitalizacji, często dłuższej aniżeli pacjenci z grupy wymienionej wcześniej, nierzadkie są również przypadki lekooporności pacjentów. Okres remisji u tych osób nie jest wolny od objawów (wytwórczych bądź ubytkowych), a zatem i rokowanie w tych przypadkach jest dużo gorsze. Funkcjonowanie społeczne i zawodowe tych chorych jest upośledzone, często pozostają oni w ośrodkach zamkniętych lub placówkach socjalnych, ze względu na niemożność podjęcia pracy i samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie.

6. Dobre i złe rokowanie w schizofrenii.

Wyróżniamy pewne cechy w historii choroby, które stanowią o korzystnym prognozowaniu przebiegu choroby. Do takich czynników zaliczamy przede wszystkim zachorowanie w późnym wieku, gwałtowny wybuch choroby( ostry przebieg pierwszego epizodu choroby), jasne, dające się określić czynniki wyzwalające schizofrenię, prawidłowe funkcjonowanie przedchorobowe, pojawienie się objawów afektywnych( szczególnie - depresyjnych), pozostawanie w związku małżeńskim, obecność w rodzinie przypadków zachorowania na choroby afektywne, przewaga objawów pozytywnych nad ubytkowymi oraz płeć żeńska pacjenta.

Za czynniki będące podstawą złego rokowania uznajemy młody wiek zachorowania, trudności w określeniu czynników, które wyzwoliły wybuch psychozy, powolny początek( schizofrenia skradająca się podstępnie latami), zaburzone funkcjonowanie przedchorobowe( ograniczenie kontaktów społecznych, unikanie ludzi, upośledzone funkcjonowanie społeczne i zawodowe), nie posiadanie bliskiej rodziny, partnera lub nie pozostawanie w związku małżeńskim, obecność schizofrenii w rodzinie, przewaga objawów negatywnych, wszelkie urazy okołoporodowe, brak pełnej remisji w okresie 3 lat, wielokrotne, ciężkie nawroty choroby jak również wcześniejsze zachowania agresywne.

7. Leczenie schizofrenii

W leczeniu schizofrenii podstawę stanowią odpowiednio dobrane leki. W zaostrzeniu zazwyczaj stosowane są większe dawki leków, co dla pacjenta może być często uciążliwe ze względu na pojawienie się(najczęściej na początku terapii) objawów dodatkowych takich jak suchość w ustach, spowolnienie psychoruchowe, spowolnienie myślenia, ospałość, wzmożone napięcie mięśniowe. Objawy te zazwyczaj mijają po jakimś czasie, zdarza się jednak, że mogą trwać przez całą kurację (bardzo często pacjenci skarżą się na wzrost masy ciała w przypadku przyjmowania niektórych leków przeciwpsychotycznych). W okresie remisji, w zależności od rodzaju schizofrenii, nasilenia objawów i wszelkich czynników, które mają wpływ na rokowanie w chorobie, pacjenci utrzymywani są na stałych dawkach leku, których przyjmowanie jest wskazane w celu uniknięcia kolejnych epizodów psychotycznych( ogromna rola w przestrzeganiu zaleceń do brania leków podejmowana jest przez członków rodzin chorego, zdarza się bowiem często, że z chwilą polepszenia samopoczucia chorzy dobrowolnie odstawiają leki, co skutkuje gwałtownym nawrotem choroby).

Oprócz farmakoterapii, ogromnie ważnym czynnikiem leczącym w schizofrenii jest opieka psychologiczna chorego. Choć mówi się, iż bywa ona nieskuteczna w przebiegu ciężkiej schizofrenii, jak również nie podejmujemy się prowadzenia terapii w przypadku stanów zaostrzenia, psychoterapia może przynieść pozytywne rezultaty we wszystkich pozostałych przypadkach. Ogromnie ważna jest zatem profilaktyka rozpoznawania objawów zwiastunowych choroby, trening umiejętności społecznych ( a więc skoncentrowanie się na poprawie funkcjonowania społecznego i zawodowego pacjenta, doskonalenie zaburzonych umiejętności życia codziennego, szczególnie dla pacjentów samotnych lub zamieszkujących lokale socjalne ).

8. Gdzie szukać pomocy

Województwo pomorskie: Klinika Chorób Psychicznych i Zaburzeń Nerwicowych, Gdańsk ul. Dębinki 7 jland@amg.gda.pl Klinika Psychiatrii Rozwojowej, Zaburzeń Psychotycznych i Wieku Podeszłego Gdańsk, Srebrniki 1 kpsych@amg.gda.pl Województwo warmińsko – mazurskie: Wojewódzki Zespół Lecznictwa Psychiatrycznego w Olsztynie Olsztyn, Al. Wojska Polskiego 35 sekretariat@wzlp.pl Województwo zachodniopomorskie: Katedra i Klinika Psychiatrii PAM Szczecin, Broniewskiego 26 kl_psych@sci.pam.szczecin.pl Stowarzyszenie Rodzin i Opiekunów Osób Chorych Psychicznie Szczecin, ul. Tartaczna 14 (0-91) 462-22-30 Stowarzyszenie Rodzin i Przyjaciół Osób Mniejszych Szans „Więź” Szczecin, Krzemienna 50/1 polfamilia.szczecin@wp.pl Województwo podlaskie: Klinika Psychiatrii AMB Choroszcz, Pl. dr Z. Brodowicza 1 psych@umwb.edu.pl Województwo kujawsko – pomorskie: Katedra i Klinika Psychiatrii Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy Bydgoszcz, ul. Kurpińskiego 19 kikpsych@cm.umk.pl Stowarzyszenie „Klub Wsparcia Psychicznego” Bydgoszcz, ul. Sułkowskiego 58a 0-52 370-22-00 polfamilia.bydgoszcz@wp.pl Toruńskie Stowarzyszenie „Współpraca” Toruń, ul. Niesiołowskiego 20 tswspolpraca@wp.pl Związek Stowarzyszeń Rodzin i Opiekunów Osób Chorych Psychicznie „POL-FAMILIA” Toruń, Niesiołowskiego 20 (0-56) 657-55-85 polfamilia@wp.pl Województwo mazowieckie: Instytut Psychiatrii i Neurologii Warszawa, ul. Sobieskiego ipin@ipin.edu.pl Stowarzyszenie Ochrony Zdrowia Psychicznego „Wzajemna Pomoc” Radom, ul. Niedziałkowskiego 25/27 0 48 36-90-154 polfamilia.radom@wp.pl Województwo podlaskie: Klinika Psychiatrii AMB Choroszcz, Pl. dr Z. Brodowicza 1 psych@umwb.edu.pl Województwo wielkopolskie: Klinika Psychiatrii Dorosłych UM Szpital Kliniczny im. Karola Jonschera Poznań, ul. Szpitalna 27/33 kat_psych_am_poznan@op.pl Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Szpital Kliniczny im. Karola Jonschera Uniwersytetu Medycznego Poznań, ul. Szpitalna 27/33 psychiatria@amp.edu.pl Województwo lubuskie: Wojewódzki Szpital Specjalistyczny dla Nerwowo i Psychicznie Chorych Cibórz, gm. Skąpe szpitalciborz@xl.wp.pl Województwo lubelskie: Klinika Psychiatrii SPSK nr 1 Lublin, ul. Głuska 1 Województwo dolnośląskie : Klinika Psychiatrii AM Wrocław, ul. Kraszewskiego psych@psych.am.wroc.pl Samopomocowa Grupa Rodzin i Przyjaciół Osób z Problemami Psychicznymi „Nie jesteś sam” Wrocław, ul. Podwale 13 0-71 355-50-83 polfamilia.wroclaw@wp.pl Województwo łódzkie : Katedra i Klinika Psychiatrii UM CSK Łódź, ul. Czechosłowacka 8/10, biuro@csk.umed.lodz.pl Klinika Psychiatrii Dorosłych UM w Łodzi Łódź, ul. Aleksandrowska 159 Stowarzyszenie Rodzin Działających na Rzecz Zdrowia Psychicznego „Dla Rodziny” Łódź, Zawiszy Czarnego 22 (0-42) 657-96-03 polfamilia.lodz@wp.pl Województwo świętokrzyskie : Świętokrzyskie Centrum Psychiatrii w Morawicy, Morawica, ul. Spacerowa 5 morawica@complex.com.p Województwo opolskie: Wojewódzki Specjalistyczny Zespół Neuropsychiatryczny, Opole, ul. Wodociągowa 4 Województwo śląskie: II Klinika Psychiatrii ŚUM Wielospecjalistyczny Szpital Powiatowy im dr. Bronisława Hagera, Tarnowskie Góry, ul. Pyskowicka 47-51 Klinika Psychiatrii i Psychoterapii SUM, Katowice, Ziołowa 45/47 psychiatria@gcm.pl Województwo małopolskie: Katedra Psychoterapii CM UJ - Wojewódzki Ośrodek Leczenia Nerwic, Kraków, ul. Lenartowicza 14 Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży CM UJ, Kraków, Kopernika 21a mzbomba@cyf-kr.edu.pl Pensjonat „U Pana Cogito”, Kraków, Michała Bałuckiego 6 (012) 269 72 00 biuro@pcogito.pl Stowarzyszenie Rodzin „Zdrowie Psychiczne”, Kraków, Bałuckiego 6 (0 12) 266-11-02 polfamilia.krakow@wp.pl

Literatura :

- Cameron A. D., 2004, Psychiatria, Wrocław. - Jarosz M., Cwynar S., 1980, Podstawy psychiatrii, Warszawa. - Kaplan H.I., Sadock B.J., Sadock V.A., 2001, Psychiatria kliniczna, Wrocław. - Kępiński A., 1978, Poznanie chorego, Warszawa. - Kępiński A., 1974, Schizofrenia, Warszawa. - Mueser K.T., Gingerich S., 2008, Życie ze schizofrenią, Poznań.