Motto tygodnia:

Mądry człowiek nie czeka na okazje - sam je stwarza.

Zarejestruj się! | Zaloguj

Czym jest poczucie własnej wartości czyli dlaczego wciąż siebie nie lubię.

Dodany: 2011-01-25 00:19:04 przez

---

Emilia Aniela Mik

Poczucie własnej wartości, jako pewna cecha osobowości charakterystyczna dla każdego człowieka, wywiera znaczący wpływ na funkcjonowanie osoby w większości obszarów życia. Czym jest poczucie własnej wartości zatem? Pod pojęciem tym kryje się cały szereg twierdzeń i poglądów na temat samego siebie. Są to twierdzenia opisujące moje funkcjonowanie w całym szeregu relacji (jaki jestem jako partner/mąż/ojciec), spojrzenie na posiadane zdolności, umiejętności, ocena swojego wyglądu zewnętrznego, swojej fizyczności.

[REKLAMA]

 

Poczucie własnej wartości to ocena tych wszystkich kompetencji, poszczególnych cech, jakie czynią nas takimi jacy jesteśmy. Ocena ta może być w globalnym rozrachunku pozytywna lub negatywna, spojrzenie na siebie może bowiem składać się z poszczególnych elementów, które traktujemy jako nasze mocne strony oraz części tych nieakceptowanych. Dobrze jednak, jeśli ocena końcowa samego siebie wypada  in plus, albowiem poczucie własnej wartości w znacznym stopniu może determinować  nasze funkcjonowanie na wielu polach, decydować o sposobie podejmowania komunikacji międzyludzkiej, wpływać na skuteczność realizowania potrzeb, spełniania własnych marzeń.

Ogromnie ważną rolą poczucia własnej wartości jest jego wpływ na nastrój i funkcjonowanie psychologiczne osoby, a zatem warto się zastanowić od czasu do czasu jak siebie postrzegam, jakie cechy sobie przypisuję i na ile lubię siebie, doceniam i szanuje- w kontekście zadań jakie podejmuje, celów jakie sobie obieram, relacji w jaki wchodzę i komunikacji jaka prowadzę.  

Warto zaznaczyć, że poczucie własnej wartości, sposób postrzegania siebie mogą wpływać na takie elementy naszego funkcjonowania jak:

 

• myśli i teorie tworzone na własny temat- wszystkie poglądy jakie posiadam a dotyczące mnie (mój sposób widzenia siebie, określania co jest moją wadą a co mocną stroną; sposób konstruowania wiedzy na swój temat, wizja tego jak inni mnie postrzegają, teorie jakie tworzę o sobie a dotyczące moich kompetencji, zdolności, cech które uważam za uprzykrzające życie, oraz tych które mi pomagają funkcjonować)
• zachowanie – wszystkie reakcje behawioralne które odzwierciedlają to jak siebie postrzegam, a więc moje zachowanie w trakcie komunikacji z drugą osobą, mój sposób wyrażania myśli, uwag, postawa jaką przyjmuję w rozmowie, moje reakcje na zachowanie innych (jak reaguje na krytykę/pochwały/na dyskusje na dany temat/ na mówienie o mnie w towarzystwie etc)
• emocje- cała paleta uczuć i emocji jakie mi towarzyszą a mogą wypływać właśnie z określonego sposobu postrzegania siebie ( ważne aby zastanowić się czy pojawiają się uczucia takie jak lek, zal, frustracja, poczucie winy czy bezradność, a zatem warto śledzić i analizować występowanie emocji negatywnych – to może być znak, że z samooceną nie jest za dobrze i czas się zatrzymać i pomóc sobie)
• Kondycja ciała – poczucie własnej wartości może w dużej mierze wpływać na stan naszego ciała, może przyczyniać się do powstawania napięć, odczuwania dolegliwości o charakterze somatycznym właśnie, wpływa na poziom energii i witalności jaki posiadamy.

 

Kiedy już zastanowimy się nad tym jakie faktycznie jest nasze poczucie własnej wartości, warto przestudiować trochę historię własnego życia po to aby dowiedzieć się co tak naprawdę ukształtowało mój sposób patrzenia na samego siebie. Większość badaczy zgadza się z tym, że poczucie własnej wartości rozwinęło się na bazie komunikatów jakie otrzymywaliśmy od osób znaczących w dzieciństwie. W zależności od rodzaju komunikatu, jego ładunku emocjonalnego jaki był z nim związany i sposobu odbioru przez nas, nasze poczucie własnej wartości będzie wynikało najprawdopodobniej z tych wyżej wymienionych zmiennych.

A zatem zastanówmy się jak byłem postrzegany przez moich bliskich w dzieciństwie? Jak odnoszono się do mnie, czy chwalono mnie czy karano. Czy są wspomnienia, które powodują, że czuję się gorzej, a związane były z informacjami uzyskiwanymi na własny temat (np. „przypominam sobie karzący głos ojca- ty nigdy nie robisz nic dobrze”, „wspominam jak rodzice zawsze powtarzali mi- jesteś lepszy od innych”, itp.).

Warto zastanowić się jakie uczucia budziły i budzą komunikaty na temat własnej osoby? Czy odnajduję frustracje? Jak czułem się i czuję sam ze sobą? Na ile myślenie o sobie jest związane ze wspomnieniami z dzieciństwa związanymi z komunikatami jakie uzyskałem od innych? Na ile moje postrzeganie siebie zmieniało się z czasem? Czy jest ono wciąż takie samo czy może jakieś wydarzenia późniejsze zmieniły mój obraz siebie?

 

Skoncentrujmy się teraz na sytuacji, kiedy poczucie własnej wartości jest zaniżone. Sytuacja ta ma miejsce wówczas, kiedy suma negatywnych opinii na własny temat znacznie przewyższa tę ilość cech jakie stanowią nasze mocne strony. A zatem ocena globalna własnej osoby jest ujemna i przyczynia się negatywnego, hamującego wpływu na wiele sfer naszego życia (opór przed wchodzeniem w relacje/ wyrażaniem opinii na forum grupy/niezadowolenie z własnego ciała/brak poczucia kontroli i kompetencji/ etc).

Z zaniżonym poczuciem własnej wartości związane są dwa mechanizmy, które całkiem skutecznie potrafią podtrzymywać negatywny obraz samego siebie przez długi czas, nawet całymi latami:

• Zniekształcona percepcja – tzn :zniekształcony sposób widzenia tego, co wokół nas” – polega to na tym, że osoba ma ogromną łatwość dostrzegania rzeczy negatywnych odnoszących się do własnej osoby, bez trudu wyłapuje te elementy obrazu siebie jakie stanowią o jej negatywnym charakterze, przesiewa niejako treści ujemne i utwierdza się tym samym w przekonaniu, że ilość negatywnych cech jakie posiada jest ogromna i dotyczą sporej ilości aspektów własnej osoby (źle wyglądam/jestem brzydka/jestem niedouczona/ludzie nie lubią mnie słuchać/jestem gorsza/jestem nieinteresująca/jestem głupia). A zatem osoba wręcz poszukuje informacji potwierdzających ten negatywny obraz samego siebie, natomiast bardzo często pomija informacje pozytywne na swój temat, albowiem nie pasują one do jakże mocnego wizerunku negatywnego jaki skutecznie sobie buduje i wciąż umacnia. Stąd też komplementy jakie uzyskuje- będą bagatelizowane, osiągane sukcesy- zniekształcane i interpretowane jako nie wypływające „ze mnie” tylko z czynników zewnętrznych (ta interpretacja to już element drugiego mechanizmu-patrz niżej)
• Zniekształcona interpretacja – obecność zaniżonej samooceny powoduje, że informacje jakie płyną w naszą stronę a dotyczą nas samych są tak zniekształcane aby potwierdzały negatywny wizerunek nas samych ( a zatem nawet pozytywne treści jakie uzyskujemy od innych są „przekręcane” i tak interpretowane, aby w końcowym rozrachunku utrzymana została niska, negatywna samoocena). Informacje pozytywne nie pasują do mojego negatywnego obrazu siebie, więc (bardzo często nieświadomie) zinterpretuje je tak, aby uczynić z nich jednak informację negatywną, potwierdzającą moją teorię na temat samego siebie (przykład : uzyskuję komplement dotyczący urody mojej twarzy- nie akceptuję tej treści albowiem wiem z całą pewnością, że jestem brzydka, a zatem osoba która mówi mi komplement dotychczas być może uważało, że faktycznie nie grzeszę urodą, teraz chce podnieść mnie na duchu więc mówi mi miłe słowa, ale przecież sama w nie nie wierzy!). I tak można tworzyć modyfikacje napływających treści w nieskończoność, albowiem na każdy argument pozytywny osoba jest zazwyczaj w stanie stworzyć jakiś kontrargument, pozbawiający np. komplementu zabarwienia pozytywnego.

 

Samo uświadomienie sobie tego, że mamy tendencje do tworzenia takich interpretacji i postrzegania rzeczywistości w  sposób zniekształcony, jest w stanie przyczynić się do poprawy naszej samooceny, do trochę łagodniejszego spojrzenia na samego siebie. Grunt to zacząć myśleć o tym jak myślimy. A zatem: myśl o tym co i jak myślisz!

 

 

Artykuł inspirowany książką: Fennell M.J.V. (2008). Przezwyciężenie niskiego poczucia własnej wartości. Gdynia: Alliance Press